انواع سمان دندانپزشکی و کاربرد هرکدام
فهرست مطالب
- جواب کوتاه: هر سمان برای چه کاری ساخته شده
- اول ببینیم گیر از کجا میآید
- زینک فسفات: قدیمی است، ولی بیدلیل منسوخ نشده
- ضعفهایش را باید جدی گرفت
- پس کِی سراغش بروید؟
- پلیکربوکسیلات: ملایم با پالپ، بدقلق با زمان
- دو نقطهی قوت دارد
- محدودیت های پلیکربوکسیلات
- گلاس آینومر لوتینگ: وقتی فلوراید مهم است
- چرا گلاس آینومر لوتینگ را انتخاب کنیم؟
- ضعف گلاس آینومر لوتینگ
- RMGI: همهکارهی کلینیک عمومی
- سمان رزینی: «رزینی» سه معنی دارد
- از نظر روش باند
- از نظر نحوهی گیرش
- از نظر سطح سرامیک
- سمان موقت: ضعیف بودنش عمدی است
- دو خانواده سمان موقت
- سمان ایمپلنت: مسئلهی اصلی اضافات است
- انتخاب بر اساس جنس ترمیم
- اشتباههایی که سمان خوب را بد میکنند
- موجودی کلینیک را چطور بچینیم
به دنتی بازار فروشگاه تجهیزات دندانپزشکی خوش آمدید.
لایهی سمان زیر یک روکش از ضخامت یک تار مو هم کمتر است، اما بخش بزرگی از شکستهای پروتز ثابت از همین لایه شروع میشود: روکشی که بعد از چند ماه شل میشود، حساسیتی که بعد از سمان کردن از بین نمیرود، یا لبهای که زیرش پوسیدگی ثانویه میسازد.
این مطلب حول سؤالی نوشته شده که موقع سمان کردن واقعاً پیش میآید: «با این پروتز و این دندان، کدام سمان؟» اول جواب کوتاه را میدهیم، بعد سراغ انواع سمان دندانپزشکی و منطق هرکدام میرویم و آخر سر چند اشتباه رایج را میگوییم که حتی با بهترین محصول هم نتیجه را خراب میکنند.
جواب کوتاه: هر سمان برای چه کاری ساخته شده
| نوع سمان | بیشترین کاربرد | جایی که سراغش نروید |
|---|---|---|
| زینک فسفات | روکش فلزی و PFM با گیر خوب، پست ریختگی | دندان زنده با تراش عمیق و بدون لاینر |
| پلیکربوکسیلات | استیل کراون کودکان، دندان حساس | تراش کوتاه و بار اکلوزالی سنگین |
| گلاس آینومر لوتینگ | فلز و PFM، بیمار پوسیدگیپذیر | سرامیک شیشهای نازک، محیطی که رطوبت قابل کنترل نیست |
| RMGI | کار روزمره: فلز، PFM، زیرکونیا با گیر مناسب | ونیر، لمینت، e.max نازک |
| سمان رزینی | ونیر، لمینت، سرامیک شیشهای، پست فایبر، تراش کوتاه | جایی که ایزولاسیون ممکن نیست |
| سمان موقت | روکش و بریج موقت، ایمپلنت موقت | هر ترمیمی که قرار است بماند |
این جدول فقط نقطهی شروع است. دلیل هر ردیف را پایینتر میخوانید، چون برند و فرمول عوض میشود ولی منطق ثابت میماند.
اول ببینیم گیر از کجا میآید

سمانها را از نظر راه نگه داشتن ترمیم میشود در سه گروه دید:
- گروه اول فقط فاصله را پر میکنند و گیر را از شکل تراش میگیرند؛ زینک فسفات نمونهی کلاسیک آن است.
- گروه دوم با ساختار دندان پیوند شیمیایی ضعیف تا متوسط میسازند؛ پلیکربوکسیلات و گلاس آینومر.
- گروه سوم با کمک ادهزیو یا مونومرهای چسبنده، باند میکرومکانیکی و شیمیایی میسازند؛ یعنی سمانهای رزینی و تا حدی RMGI.
نتیجهی عملیاش این است:
وقتی تراش ارتفاع کافی و همگرایی کم دارد، تقریباً هر سمان دائمی کار را راه میاندازد و انتخاب را ملاحظات دیگر تعیین میکند، مثل حساسیت، زیبایی و فشار اکلوزال.
وقتی تراش کوتاه یا بیش از حد همگرا است، سمان باید بار گیر را بکشد و آنجاست که سمان رزینی ارزش هزینهاش را نشان میدهد.
زینک فسفات: قدیمی است، ولی بیدلیل منسوخ نشده
سمان زینک فسفات از قدیمیترین سمانهای دائمی است و هنوز سر کار مانده چون قابل پیشبینی است.
پودر اکسید روی با مایع اسید فسفریک واکنش میدهد، ضخامت لایهاش کم است و استحکام فشاری خوبی دارد؛ برای همین روکش فلزی، PFM و پست ریختگی با گیر مناسب را راحت مینشاند. چسبندگی شیمیایی ندارد، یعنی هرچه نگه میدارد از هندسهی تراش آمده.
ضعفهایش را باید جدی گرفت
هنگام مخلوط شدن اسیدی است و pH تا ساعتها پایین میماند، پس روی عاج عمیق دندان زنده بدون لاینر حساسیت میسازد. گرمازا است و باید روی اسلب شیشهای خنک و با افزودن تدریجی پودر مخلوط شود؛ اگر پودر را یکجا بریزید، زمان کار از دست میرود و لایه ضخیم میشود.
فلوراید آزاد نمیکند و در مطالعات ریزنشت دانشگاهی، از جمله یک بررسی روی روکشهای چینی-فلزی، بیشترین نشت را بین چهار سمان داشته است.
پس کِی سراغش بروید؟
وقتی هر سه شرط برقرار باشد:
- دندان عصبکشی شده است یا روی عاج زنده لاینر گذاشتهاید
- تراش بهاندازهی کافی بلند است و گیر را خودش تأمین میکند
- و بیمار پوسیدگیپذیری بالایی ندارد
در این حالت هم ارزان است و هم قابل اعتماد. اگر یکی از این شرط ها نبود، سراغ سمان دیگری بروید.
محصولات این گروه در صفحهی سمان زینک فسفات هست.
پلیکربوکسیلات: ملایم با پالپ، بدقلق با زمان
بعضی منابع فارسی سمان پلیکربوکسیلات را اشتباهاً «رزینی» مینامند، در حالی که هیچ رزینی در آن نیست.
پودر آن اکسید روی و مایعش پلیاکریلیک اسید است.
دو نقطهی قوت دارد
به کلسیم ساختار دندان و حتی به استیل و آلیاژ پیوند شیمیایی میدهد، و مولکولهای درشت اسیدش وارد توبولهای عاجی نمیشوند، پس تحریک پالپیاش از زینک فسفات کمتر است.
محدودیت های پلیکربوکسیلات
در عوض باید سریعتر و دقیقتر کار کرد. زمان کارش کوتاه است و تا وقتی سطح مخلوط براق است باید ترمیم را نشاند؛ بعد از مات شدن، باند را از دست دادهاید.
استحکام فشاریاش پایینتر است و بیشتر دچار تغییر شکل پلاستیک میشود، پس برای تراش کوتاه و بار اکلوزالی سنگین مناسب نیست.
در روکش استیل دندانهای شیری، پالپ حساس است و کار با کودک باید سریع و ساده باشد. سمان پلیکربوکسیلات از این نظر انتخاب راحتی است.
گلاس آینومر لوتینگ: وقتی فلوراید مهم است
گلاس آینومر لوتینگ از واکنش شیشهی آلومینوسیلیکات با پلیاسید ساخته میشود.
چرا گلاس آینومر لوتینگ را انتخاب کنیم؟
گلاس آینومر لوتینگ، دو چیز دارد که زینک فسفات و پلیکربوکسیلات ندارند: فلوراید آزاد میکند و با عاج و مینا باند شیمیایی میسازد.
برای بیماری که پوسیدگیپذیری بالا یا ریشهی در معرض دارد، همین فلوراید دلیل کافی برای انتخابش است، به شرط اینکه گیر تراش خوب باشد.
ضعف گلاس آینومر لوتینگ
ضعف اصلیاش دقایق اول گیرش است. اگر در این بازه با آب تماس بگیرد حل میشود و اگر بیش از حد خشک شود ترک میخورد؛ نکتهای که در کلینیک شلوغ فراموش میشود.
مقاومت کششی و چقرمگیاش هم از رزین کمتر است. برای روکش فلزی، PFM و زیرکونیا با گیر خوب پذیرفتهشده است ولی برای سرامیکهای شیشهای ظریف نه.
RMGI: همهکارهی کلینیک عمومی
در RMGI (گلاس آینومر اصلاحشده با رزین) مقداری رزین، معمولاً بر پایهی HEMA، به گلاس آینومر اضافه شده تا هم شیمیایی و هم با نور گیرش کند.
نتیجه نسبت به گلاس آینومر سنتی: انحلال کمتر، گیرش سریعتر، باند بهتر و تحمل بیشتر رطوبت، آن هم با حفظ فلوراید.
برای همین در کلینیک عمومی «سمان همهکاره» حساب میشود. مرجعهای بالینی هم برای سمان زیرکونیا با گیر مناسب، RMGI را انتخابی آزموده میدانند. این محصولات در همان دستهی گلاس آینومر لوتینگ قرار میگیرند.
دو هشدار دارد:
- اول اینکه در تماس با آب کمی منبسط میشود و زیر سرامیکهای شیشهای نازک این انبساط میتواند ریسک شکستگی بسازد؛ برای e.max و لمینت سراغش نروید، مگر ضخامت ترمیم کافی و اکلوزن غیرتهاجمی و بیمار پرپوسیدگی باشد
- دوم اینکه رزین موجود در آن در موارد نادر حساسیت تماسی ایجاد میکند.
سمان رزینی: «رزینی» سه معنی دارد
سمان رزینی هر جا پای زیبایی، سرامیک شیشهای یا تراش کوتاه وسط باشد، تنها انتخاب جدی است. اما «رزینی» یک عنوان کلی است و سه تقسیمبندی در آن مهم است:
از نظر روش باند
در سمانهای اچورینس اول عاج و مینا اچ میشود و ادهزیو میخورد؛ باند قوی، ولی مراحل زیاد.
در سمان خودچسب (Self-Adhesive) مرحلهی ادهزیو حذف شده و برای زیرکونیا و تراش کوتاه خیلی کاربردی است، هرچند باندش به مینای اچنشده از سیستم کامل ضعیفتر است.
از نظر نحوهی گیرش

سمان لایت کیور کنترل زمان و ثبات رنگ بیشتری دارد و برای ونیر و لمینت نازک که نور از آن رد میشود مناسب است.
سمان دوال کیور هم با نور و هم شیمیایی گیرش میکند و برای زیر روکشهای ضخیم و داخل کانال، یعنی سمان پست فایبر، ضروری است.
سلفکیور فقط شیمیایی گیرش میکند. یک نکتهی رنگی هم هست: دوال کیورها آمین دارند و در طول زمان ممکن است کمی تغییر رنگ بدهند، پس برای سمان ونیر جلویی لایتکیور را ترجیح بدهید.
از نظر سطح سرامیک
از نظر سطح سرامیک، آمادهسازی از برند سمان مهمتر است.
لیتیوم دیسیلیکات را باید با هیدروفلوئوریک اسید اچ و سیلانزنی کنید؛ زیرکونیا را با پاشش ذرات آلومینا و پرایمر MDP. اگر این مرحله را رد کنید، گرانترین سمان هم باند نمیسازد.
عیبهایش را هم بگوییم: به رطوبت و تکنیک حساس است، پاک کردن اضافات سختتر است و هزینهاش بیشتر.
همهی محصولات رزینی در سمان رزینی جمع شدهاند.
سمان موقت: ضعیف بودنش عمدی است

سمان موقت باید روکش یا بریج موقت را چند روز تا چند هفته نگه دارد و بعد راحت جدا شود.
دو خانواده سمان موقت
زینک اکساید یوجنول و بدون یوجنول.
یوجنول اثر آرامبخش روی پالپ دارد و برای دندان حساس یا درمان ریشهی چندجلسهای عالی است.
یوجنول باقیمانده روی عاج، پلیمریزاسیون رزین را مختل میکند و باند سمان رزینی را ضعیف میکند؛ این مسئله هم در منابع دانشگاهی و هم در راهنمای مصرفکنندگان آمده.
قاعدهی ساده: اگر سمان نهایی رزینی یا خودچسب است، سمان بدون یوجنول بگیرید یا عاج را بسیار دقیق پاکسازی کنید.
گزینهها در سمان موقت هست.
سمان ایمپلنت: مسئلهی اصلی اضافات است

در روکشهای سمانی ایمپلنت، گیر معمولاً مشکل نیست؛ سمانی که زیر لثه جا میماند مشکل است و میتواند التهاب اطراف ایمپلنت بسازد.
پس سمان ایمپلنت را بر اساس این معیارها انتخاب کنید:
- رادیواپک باشد تا اضافه روی رادیوگرافی دیده شود.
- مقدار مصرف را بتوان کم نگه داشت و پاک کردنش راحت باشد.
تکنیک رایج این است که سمان را روی روکش بگذارید و پیش از نشاندن، اضافهاش را روی ماکت اباتمنت بگیرید. اگر طراحی اجازه میدهد، روکش پیچشونده اصلاً این بحث را حذف میکند.
انتخاب بر اساس جنس ترمیم
| جنس ترمیم | انتخاب معمول | یادداشت |
|---|---|---|
| فلز و PFM | RMGI، گلاس آینومر یا زینک فسفات | گیر مکانیکی خوب باشد، رزینی لازم نیست |
| زیرکونیا | RMGI یا رزینی خودچسب (حاوی MDP) | تراش کوتاه یعنی رزینی؛ رنگ سمان کمتر اثر دارد |
| لیتیوم دیسیلیکات | رزینی | RMGI فقط با شرایط خاص |
| ونیر و لمینت | رزینی لایتکیور | رنگ و ثبات رنگ تعیینکننده است |
| پست فایبر | رزینی دوال کیور | سازگاری با ادهزیو و پست |
| پست ریختگی | زینک فسفات، پلیکربوکسیلات، گلاس آینومر یا رزینی | در یک مطالعهی ایرانی تفاوت معنیداری بین گلاس آینومر، پلیکربوکسیلات و رزینی دیده نشد |
| استیل کراون کودکان | گلاس آینومر یا پلیکربوکسیلات | سادگی کار مهمتر است |
اشتباههایی که سمان خوب را بد میکنند
- سطح تمیز و خشکشده، نه بیآب: بزاق، خون و بقایای سمان موقت باند را خراب میکنند. حتی سمانهای مقاومتر به رطوبت هم روی سطح تمیز بهتر کار میکنند.
- نسبت پودر و مایع را دقیق رعایت کنید: رقیق کردن برای «زمان کار بیشتر» استحکام را کم و انحلال را زیاد میکند. کپسولها این خطا را کم میکنند و برای کلینیک پرتردد بهصرفهاند.
- زمان درست برداشتن اضافات: در مرحلهی لاستیکی (ژل) تمیز کنید، نه زودتر و نه بعد از سفت شدن. در سمانهای رزینی، یکی دو ثانیه نور اضافات را یکتکه میکند و برداشتنش آسان میشود.
- نور را فراموش نکنید: در سمانهای رزینی، نور باید از ضخامت سرامیک رد شود. دوال کیور هم بدون نور به حداکثر خواصش نمیرسد.
- نگهداری: پودر گلاس آینومر از رطوبت هوا اثر میگیرد و رزینها با گرما و نور خراب میشوند.
موجودی کلینیک را چطور بچینیم
بیشتر کلینیکها با سه قلم کار را راه میاندازند:
- یک RMGI یا گلاس آینومر باکیفیت برای کار روزمره
- یک سمان رزینی چندمنظوره برای تراش کوتاه و پست
- یک سمان موقت بدون یوجنول
کلینیک زیبایی به یک سیستم رزینی ونیر با رنگهای مختلف هم نیاز دارد، و کلینیک ایمپلنت به یک سمان ایمپلنتی جدا.
برای اینکه هنگام انتخاب برند و محصول، بدانید به چه فاکتورهایی نگاه کنید، راهنمای خرید سمان دندانپزشکی را هم بخوانید. برندهایی مثل GC، Kerr و Dentsply Sirona در این گروهها پرتکرارند.

دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.